Marek Piotrowski
prawnik, doradca podatkowy


W dzisiejszych czasach nie sposób wyobrazić sobie prowadzenie działalności gospodarczej bez pomocy komputera, a tym samym bez oprogramowania pozwalającego na stosowanie technologii informatycznych na potrzeby firmy.


Nic więc dziwnego, iż wydatki na nabycie zarówno podstawowego jak i specjalistycznego oprogramowania stanowią znaczną część koniecznych kosztów ponoszonych przez przedsiębiorców w związku z prowadzoną działalnością. W praktyce jednak, obok zakupu licencji do oprogramowania, możliwe jest również uzyskanie prawa do korzystania z programów w sposób nieodpłatny.


Wykorzystanie darmowego oprogramowania obok wymiernych korzyści niesie jednak ze sobą uzasadnione wątpliwości, jeśli chodzi o następstwa na gruncie regulacji ustaw o podatkach dochodowych. Trzeba bowiem pamiętać, iż zarówno przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) jak i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) wskazują na zasady ustalania przychodu wynikającego z tzw. nieodpłatnych świadczeń. Odpowiednio, ustawa o PIT w zakresie regulacji właściwych dla opodatkowania dochodów wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej wskazuje, iż przychodem z tej działalności jest także wartość otrzymanych świadczeń w naturze (z wyjątkiem świadczeń otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn).


Również bliźniacza ustawa o CIT ustala, iż przychód stanowi m.in. wartość otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń (z wyjątkiem świadczeń dokonanych na rzecz wskazanych podmiotów, wśród których nie zostały wymienione firmy prowadzące działalność gospodarczą).


PRZYKŁAD

Prowadzący biuro turystyczne przedsiębiorca (osoba fizyczna) otrzymał od zaprzyjaźnionej firmy informatycznej (autora oprogramowania) prawo do bezpłatnego wykorzystywania oprogramowania koniecznego do obsługi prowadzonych rezerwacji hotelowych. Wartość, po której oprogramowanie jest sprzedawane innym podmiotom, wynosi 1000,00 zł. Czy przedsiębiorca winien ustalić przychód wynikający z otrzymanego nieodpłatnego świadczenia? Niewątpliwie w przedstawionej sytuacji przedsiębiorca osiągnął przychód w zakresie działalności gospodarczej wynikający z otrzymanego nieodpłatnego świadczenia. Za taką kwalifikacją przemawiają przepisy ustawy o PIT, które jednoznacznie wskazują na konieczność ustalania przychodu wynikającego z nieodpłatnego świadczenia, o ile świadczenie takie nie pochodzi od osób bliskich (tj. zaliczanych do I albo II grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o spadkach o darowiznach). Zarazem warto dodać, iż w omawianym przypadku wartość ta winna być ustalana wg cen rynkowych stosowanych w obrocie prawami tego samego rodzaju, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania, co oznacza, że przychód wynikający z otrzymanego nieodpłatnego świadczenia osiągnie wartość 1000,00 zł.


Obok przedstawionej przykładem jednoznacznej sytuacji o wiele częściej mamy do czynienia z przypadkiem, w którym darmowe oprogramowanie pobierane jest nieodpłatnie z sieci internetowej na zasadach tzw. wolnej licencji. Już na wstępie warto zauważyć, iż oprogramowanie takie jest dostępne nieodpłatnie dla wszystkich potencjalnych odbiorców, tj. wszystkich, którzy poprzez jego pobranie i instalację wyrażą chęć korzystania z udostępnionej aplikacji. Tym samym, w przedstawionej sytuacji brak jest odniesienia do wartości rynkowych udostępnionych praw (licencji na korzystanie z programu), bowiem prawo do korzystania z takiego oprogramowania przysługuje nieodpłatnie każdemu zainteresowanemu na tych samych zasadach.


Konsekwencją powyższej analizy jest zatem wniosek, iż w przypadku korzystania z darmowego oprogramowania na zasadach tzw. wolnej licencji nie ma możliwości ustalenia wartości nieodpłatnego świadczenia, ponieważ wartość taka nie istnieje, a tym samym brak jest również możliwości ustalenia przychodu z działalności gospodarczej, którego podstawę stanowi otrzymane nieodpłatne świadczenie. Na potwierdzenie tej analizy warto przytoczyć fragment pisma Podsekretarza Stanu z 10 marca 2006 r. (sygn. PB3/GM-8213-12/06/144), dotyczącego skutków podatkowych związanych z korzystaniem z bezpłatnych programów komputerowych, skierowanego do dyrektorów wszystkich izb skarbowych i urzędów kontroli skarbowej, które stwierdza: "W przypadku, gdy określone świadczenia (m.in. przekazanie praw) są z założenia bezpłatne dla wszystkich podatników, a nie jednostkowym przypadkiem stosowanym w stosunku do indywidualnego podmiotu, to wówczas nie należy ustalać w związku z zaistnieniem takiego zdarzenia przychodów podatkowychÉ" Reasumując warto pamiętać, iż korzystanie z oprogramowania udostępnionego na zasadach wolnych licencji nie powoduje następstw w postaci powstania przychodu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.


Odmienna jednak kwalifikacja będzie miała miejsce w sytuacji, w której prawo do odpłatnie rozpowszechnianego oprogramowania zostanie udostępnione jednostkowemu przedsiębiorcy nieodpłatnie. W takiej sytuacji konieczne jest ustalenie przychodu wynikającego z otrzymanego nieodpłatnego świadczenia, którego wartość będzie adekwatna do ceny rynkowej stosowanej w obrocie prawami (licencjami) tego samego rodzaju, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania.

Konto